Geen contact met een ouder is niet altijd een loyaliteitsconflict

Naar aanleiding van mijn blogs over kinderen die geen contact meer willen met een ouder en over loyaliteitsconflicten ontving ik een bericht van een lezer. Een ouder had deze artikelen aan het kind gestuurd, kennelijk om duidelijk te maken dat een loyaliteitsconflict of vechtscheiding de oorzaak zou zijn van het ontbrekende contact.

Dat bracht mij op een belangrijke aanvulling.

Afstand of contactverlies kan passen bij een loyaliteitsconflict, maar bewijst niet dat daarvan sprake is. Een kind kan ook afstand nemen vanwege ervaringen binnen de relatie met de ouder, angst, onveiligheid of andere redenen. Daarom moet niet alleen worden gekeken naar het ontbreken van contact, maar vooral naar wat het kind vertelt en wat daaraan ten grondslag kan liggen.

Wat is een loyaliteitsconflict?

Een loyaliteitsconflict is een reëel en ingrijpend verschijnsel. Een kind kan klem raken tussen zijn ouders en het gevoel krijgen dat het partij moet kiezen. Daardoor kan het moeilijk worden om vrij contact met beide ouders te onderhouden.

Dat verdient serieuze aandacht. Een kind moet van beide ouders kunnen houden en met hen kunnen omgaan, zonder het gevoel te krijgen daarmee de andere ouder tekort te doen.

Maar het omgekeerde is óók waar: niet ieder kind dat afstand neemt van een ouder, doet dat vanwege een loyaliteitsconflict.

Contactverlies kan verschillende oorzaken hebben

Wanneer een kind geen contact meer wil met een ouder, kunnen daarvoor verschillende verklaringen bestaan.

Soms hangt het contactverlies samen met spanningen rond de scheiding. Een kind kan behoefte hebben aan rust of tijdelijk niet weten hoe het met de situatie moet omgaan. Ook kan een kind daadwerkelijk klem zijn geraakt tussen beide ouders of beïnvloed worden door negatieve uitlatingen en conflicten.

Maar een kind kan ook afstand nemen vanwege ervaringen binnen de relatie met de betreffende ouder. Het kan zich bijvoorbeeld onveilig voelen of vertellen over lichamelijke of emotionele mishandeling, seksueel misbruik, verbaal geweld of ander grensoverschrijdend gedrag.

Uit het enkele feit dát een kind geen contact wil, kan daarom niet worden afgeleid wat de oorzaak is.

Luister eerst naar wat het kind vertelt

Wanneer een kind signalen van onveiligheid afgeeft, moeten die serieus worden genomen. De eerste vraag is dan niet of sprake is van een loyaliteitsconflict, maar wat het kind zelf vertelt en welke ervaringen het beschrijft.

Dat vraagt om zorgvuldig luisteren, zonder het kind woorden in de mond te leggen en zonder al vooraf te besluiten welke verklaring juist is.

Het gaat daarbij niet alleen om de woorden die een kind gebruikt. Ook de context, de ontwikkeling van het contact en eventuele veranderingen in gedrag kunnen relevant zijn. De betekenis daarvan moet echter zorgvuldig worden beoordeeld. Een afzonderlijk signaal levert zelden op zichzelf een betrouwbare conclusie op.

Voorkom tunnelvisie

Het risico van een tunnelvisie op loyaliteitsproblematiek is dat andere mogelijke verklaringen te snel naar de achtergrond verdwijnen.

Zeker wanneer een kind spreekt over mishandeling, misbruik, angst of een onveilige thuissituatie, mag dat niet zonder onderzoek worden weggezet als een uiting van een loyaliteitsconflict of als beïnvloeding door de andere ouder.

Andersom betekent dit niet dat iedere beschuldiging zonder meer als vaststaand feit moet worden aangenomen. Ook dan blijft zorgvuldig en onafhankelijk onderzoek nodig.

Het uitgangspunt is dus niet dat één bepaalde verklaring bij voorbaat juist is. Het uitgangspunt is dat mogelijke onveiligheid niet mag worden genegeerd omdat een andere theorie aannemelijk lijkt.

Stuur een artikel niet als bewijs naar een kind

Een algemeen artikel kan uitleg geven over een verschijnsel, maar kan nooit vaststellen wat er binnen één gezin of ouder-kindrelatie aan de hand is.

Een blog over loyaliteitsconflicten naar een kind sturen om daarmee te laten zien waarom het kind geen contact wil, kan bovendien belastend zijn. Het kind kan het gevoel krijgen dat zijn eigen uitleg niet wordt geloofd of dat het een bepaalde interpretatie moet accepteren.

Artikelen kunnen ouders helpen om mogelijkheden te herkennen en vragen te stellen. Ze zijn geen bewijs dat één van die mogelijkheden zich in hun eigen situatie voordoet.

Niet de theorie, maar het kind moet centraal staan

In de praktijk zie ik hoe belangrijk het is om open te blijven kijken naar alle mogelijke verklaringen. Niet vanuit de behoefte om een theorie te bevestigen, maar vanuit de verantwoordelijkheid om werkelijk te begrijpen wat een kind probeert duidelijk te maken.

De vraag is daarom niet alleen:

Is er sprake van een loyaliteitsconflict?

De eerste vragen zijn:

Wat vertelt dit kind? Welke ervaringen kunnen daaraan ten grondslag liggen? En hoe kunnen die zorgvuldig en onafhankelijk worden onderzocht?

Pas wanneer de verschillende mogelijke verklaringen serieus worden onderzocht, ontstaat ruimte voor een oplossing die recht doet aan het kind én aan beide ouders.

Wanneer zorgen bestaan over de veiligheid van een kind, is onafhankelijke deskundige beoordeling belangrijk. Een mediationtraject is niet bedoeld om mogelijke mishandeling of misbruik vast te stellen en mag noodzakelijk veiligheidsonderzoek niet vervangen.

Verder lezen

Lees ook mijn artikel over het herkennen van een loyaliteitsconflict bij een kind. Daarbij blijft steeds van belang dat afzonderlijke signalen geen bewijs vormen voor de oorzaak van het contactverlies.